Nu ga ik door de mand vallen: het impostor syndrome

Nu ga ik door de mand vallen: het impostor syndrome

Toen ik in 2001 mijn scriptie als economiestudent (!) inleverde, kon ik me niet voorstellen dat dit werkstuk goed genoeg zou zijn om een universitair diploma mee te halen. Toch studeerde ik af. Best mazzel, dacht ik. Ik vond een baan, of eigenlijk werd ik gevraagd. Ik was blijkbaar op de juiste tijd op de juiste plek, weer mazzel! De baan was niks voor mij, maar iedereen om me heen was tevreden. Terwijl ik heimelijk vond dat ik maar wat deed en eigenlijk mijn salaris niet verdiende; wanneer zouden ze dat gaan merken, vroeg ik me af. In 2003 ging ik opnieuw studeren, psychologie, en deze keer was ik heel enthousiast. Ik haalde mijn vakken met gemak, maar ja: logisch natuurlijk, als je iets heel leuk vindt. Weer mazzel dus, dacht ik.

Een kwestie van tijd voordat ik door de mand val
Ken je dit gevoel? Dat wat jij doet echt niet zo speciaal is? Dat je gewoon je best doet en dat je nou eenmaal geluk hebt dat het soms goed gaat? Of sterker nog: dat het een kwestie van tijd is voor de buitenwereld erachter zal komen dat je helemaal niet zo capabel bent als het lijkt; dat het een wonder is dat niemand dat nog heeft ontdekt? Je bent niet de enige. Ik bespeur het vaak bij mijn cliënten als we het hebben over de dingen waar ze succesvol in zijn. Mijn vader, die in mijn ogen een boel bereikt had, vertelde mij dat hij zich ook vaak zo voelde. En zelfs Albert Einstein vond dat zijn werk niet zoveel aandacht verdiende als het kreeg, hij voelde zich een ‘onvrijwillige oplichter’.

Impostor syndrome, of oplichterssyndroom
Dit gevoel heeft een naam: het impostor syndrome, oftewel het oplichterssyndroom. Het fenomeen werd voor het eerst beschreven door de Amerikaanse onderzoeksters Pauline Clance en Suzanne Imes. Het is het gevoel dat je je prestaties niet eerlijk behaald hebt of dat de aandacht voor je prestaties overdreven is, ondanks objectief bewijs van je kunnen, zoals bijvoorbeeld een diploma. Daardoor voel je je een fraudeur en niet competent. Het komt ongelooflijk veel voor: zo’n 70 procent van de mensen kent het gevoel, zowel vrouwen als mannen (hoewel vrouwen wat vaker), in alle lagen van de bevolking en alle landen van de wereld. Het is een universeel verschijnsel.

Wat doe ik eraan?
Het is geen ziekte of afwijking, maar een manier van denken die behoorlijk belemmerend kan zijn. Het kan ervoor zorgen dat je geweldige ideeën maar niet deelt met anderen. Of dat je complimenten die je krijgt niet serieus neemt. Of dat je gestresst raakt en nog wat harder gaat werken om maar niet ‘ontmaskerd’ te worden, met burnout-achtige gevolgen van dien of zelfs een depressie. En zoals met zoveel van dit soort dingen zit er maar 1 ding op om dit aan te pakken: praat erover.

Praten
Praten over dit soort dingen is écht een goed idee. Dat doen we over het algemeen niet vaak genoeg, als je het mij vraagt. Deel je gevoel. En als ze antwoorden dat zij dat heel anders zien, is de verleiding groot om ook dat weer in twijfel te trekken. Een ander is echter vaak beter in het aanleveren van objectief bewijs voor je kunnen. En bovendien: als je hoort dat anderen zich geregeld net zo voelen (want 70 procent, dat is meer dan 2 op de 3!), helpt dat misschien een beetje. Net zoals het idee dat er een naam is voor dit gevoel. Mij helpt het in elk geval wel, al moest ik bijna 40 jaar worden voordat ik echt begon te beseffen dat het een patroon in mijn denken was en niet de waarheid. Herken jij jezelf ook in dit verhaal? Ik zou het leuk vinden als je hieronder een reactie achterlaat!

En mocht je meer willen weten; er zijn veel TEDx talks over gehouden, waaronder deze:

What is imposter syndrome and how can you combat it? – Elizabeth Cox
https://youtu.be/ZQUxL4Jm1Lo 

What Can You Do With Imposter Syndrome | Rita DeRaedt | TEDxToledo
https://youtu.be/Bv8MNmEn0MM 

Comments (6)

  1. Wendy
    jan 15, 2019

    Heel herkenbaar! Ondanks dat ik er zó goed voor stond bij mijn Havo examen dat zakken onmogelijk was, toch was ik ervan overtuigd dat ik zou zakken. En diezelfde baan in 2003 (…) lag mij een stuk beter hoewel ik er later achter kwam. dat ik er zo goed in was omdat mijn niveau eigenlijk veel hoger lag. Ik zou nu nog steeds heel graag een opleiding willen doen, maar ben ergens ook bang dat ik in een baan met nog meer verantwoordelijkheid ‘door de mand zou vallen’. De ratio, ervaring en feedback zeggen inderdaad heel iets anders.

  2. Robert Schutijser
    jan 16, 2019

    Wat grappig….nooit gedacht dat dit onderliggend denken wat ik herken een bekend/beschreven fenomeen is. En dat 2/3 van de mensen dit ervaart. Inderdaad nuttig om te beseffen dat dit je denken is en veelal niet de objectieve waarheid.
    Zoals zo vaak je/mijn denken je/me ‘voor de gek houdt’.
    Blij dat ik je stukje heb gelezen Annemarie….en nee….je valt niet door de mand 😉….juist goed gedaan! Groetjes Robert Schutijser

  3. jan 28, 2019

    Ha Wendy, wat leuk dat je reageert! Niet leuk dat je het herkent natuurlijk 😉 Lastig, die verschillende stemmetjes, he. Zeer herkenbaar voor heel veel mensen dus, dat blijkt maar weer…

  4. jan 28, 2019

    Dank je wel Robert 🙂

  5. Dieuwke Kommerij
    feb 14, 2019

    Goed en herkenbaar verhaal. Top beschreven en dat is geen toeval.

  6. feb 14, 2019

    Lief!

Leave a Comment

Your email address will not be published.